Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Leningen aan Cazas Wonen

Ter financiering van grote woningbouwprojecten heeft de gemeente in het verleden diverse leningen verstrekt aan Cazas Wonen. Voor de geldleningen zijn geen hypothecaire zekerheden verlangd door de gemeente. Het risico bestaat dat Cazas niet aan haar rente- en/of aflossingsverplichtingen kan voldoen.

Door het contract dat is gesloten met het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) kan Cazas zelfstandig leningen aantrekken onder waarborging van het WSW. De gemeente verstrekt daarom geen nieuwe leningen meer aan Cazas. Het risico ziet daarom enkel toe op oude leningen.

De Autoriteit woningcorporaties (Aw) beoordeelt jaarlijks samen met het WSW de financiële positie van Cazas. Hierbij wordt gecontroleerd of Cazas voldoet aan de eisen van kredietwaardigheid conform het reglement van deelneming Waarborgfonds. 

Daarnaast beoordelen wij jaarlijks zelf de solvabiliteit en liquiditeit aan de hand van de jaarrekening van Cazas.

Ook een nieuwe achtervang-overeenkomst met het WSW waarmee de risico’s verder beperkt worden aangezien de woningbouwcoöperaties via obligo leningen meer zekerheid moeten bieden.

In 2025 heeft Cazas aan al haar renteverplichtingen voldaan. Het risico heeft zich dus niet voorgedaan. 

Verder blijkt uit de meest recente toezichtbrief van de Aw dat het risico als laag wordt ingeschat. Er was geen aanleiding voor extra onderzoek of verscherpt toezicht. Uit onze eigen beoordeling blijkt dat de financiële positie van Cazas stabiel en op orde is. Wij schatten het risico daarom als zeer laag in.

In 2025 is de helft van de openstaande lening afgelost. Hierdoor neemt het bruto risicobedrag af. Het ingeschatte risico komt hierdoor onder de € 100.000 en zal daarom na 2025 niet meer worden gerapporteerd.

Onderhoud vastgoed, civiele werken en openbare ruimte
De kosten voor onderhoud van vastgoed, civiele techniek en openbare ruimte kunnen door marktomstandigheden stijgen. Ook komt het voor dat we door onvoorziene omstandigheden kosten moeten maken die niet zijn voorzien in het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) of het Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP). De budgetten in onze begroting zijn op deze plannen gebaseerd en deze plannen worden eens in de 5 herzien.
Wanneer zich onvoorziene kostenstijgingen of onvoorziene omstandigheden zich voordoen, bestaat het risico dat de kosten niet gedekt kunnen worden uit bestaande budgetten. Doordat het onderhoud of herstel vaak noodzakelijk is, kan dit leiden tot budgetoverschrijding.

We voeren actief beheer op al onze vastgoedobjecten en de openbare ruimte. Daarmee monitoren we ook of de noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden in lijn liggen met de beheer- en onderhoudsplannen. Hierdoor hebben we eventuele bijzonderheden snel in beeld.

Het risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan. Per saldo zijn onze uitgaven iets lager dan begroot. Richting de toekomst blijft het risico wel bestaan omdat het kan voorkomen dat zich grotere onvoorziene omstandigheden voordoen die zeer kostbaar kunnen zijn. Ook wordt het risico iets groter omdat we vanaf 2026 bezuinigen op kleine, niet noodzakelijke, onderhoudsbudgetten. Hierdoor kunnen we tegenvallers minder makkelijk binnen het programma opvangen. Het risicobedrag is gelijk aan die in de begroting 2026.

Leges omgevingsvergunningen

Invoering van de Omgevingswet per 2024 geeft de gemeente meer regie over vergunningsplichten en kan leiden tot een afname hiervan. Dit is afhankelijk van het omgevingsplan, dat nog in ontwikkeling is. Wanneer de vergunningplicht afneemt, is het mogelijk dat ook de opbrengst uit leges zal afnemen. Het is echter niet zeker of de kosten in gelijke mate afnemen. Dit is bijvoorbeeld afhankelijk van de impact van het omgevingsplan op handhavingstaken.

Daarnaast lopen we risico op vertraging bij bouwprojecten, bijvoorbeeld door stikstof-, en PFAS problematiek, netcongestie en hogere energieprijzen. Met name op grotere projecten lopen we dit risico. De kostendekkendheid is bij grote projecten meestal beter. Bovendien is een belangrijk deel van de inzet van de ODRU gegarandeerd voor een jaar. Dit zorgt ervoor dat de kosten minder snel mee bewegen.

Beide factoren zorgen voor het risico dat de opbrengsten uit leges harder kunnen dalen dan de kosten die de gemeente maakt voor vergunningen, toezicht en handhaving.

Er is capaciteit vrijgemaakt om de invoering van de Omgevingswet te implementeren. Dit is projectmatig aangepakt. Daarbij is ook de ODRU betrokken. Ook hebben we geïnvesteerd in inzicht in kosten van aanvragen, zodat we ook inzicht hebben in de kostendekkendheid en deze verhoogd kan worden.

Ontwikkelingen in aanvragen en prognoses wordt gemonitord en periodiek afgestemd met ODRU. Dit ziet toe op zowel inzet van ODRU en leges uit vergunningen. 

Het is normaal dat inkomsten uit leges fluctueren. Het risico heeft zich in 2025 dan ook voorgedaan. Een paar grote projecten zijn gerealiseerd in 2025 en een paar zijn door omstandigheden vertraagd. Hierdoor zijn de inkomsten ongeveer € 200.000 lager uitgevallen dan verwacht. 

Vooruitkijkend blijft het risico bestaan. We blijven belangrijke stappen zetten in een aantal grote projecten. We hebben het risicobedrag daarom gelijk gehouden aan 2025.

Uitkering Participatiewet (bijstand)

Uitkeringen van de gemeente op grond van de Participatiewet zijn een openeinderegeling. Risico is dat de uitkeringen toenemen en/of de rijksbijdrage, die de gemeente daarvoor ontvangt, afneemt of onvoldoende is om de lasten te dekken.

Dit komt doordat de rijksbijdrage (deels) gebaseerd is op het aantal bijstandsgerechtigden twee jaar terug. Ook draagt de gemeente een belangrijk deel van het risico wanneer het  niet lukt om mensen aan een betaalde baan te helpen. Indien het aantal bijstandsgerechtigden toeneemt of hoger ligt ten opzichte van landelijk, heeft de gemeente een tekort. Bij een groot verschil (>7,5%) kan een beroep worden gedaan op de vangnetregeling. Dit beperkt het risico.

Ook is er een risico dat vorderingen op dit gebied niet worden ontvangen. Dit risico is in omvang beperkt.

De gemeenschappelijke regeling Werk en Inkomen Lekstroom en het Lokaal werkteam helpen inwoners met het vinden van werk. Hiermee wordt zoveel mogelijk de instroom beheerst en de uitstroom bevorderd. 

Daarnaast werken wij samen met andere Lekstroomgemeenten aan het verder ontwikkelen van onze sociale infrastructuur. Het doel hiervan is de participatie te vergroten. Resultaten uit dit project worden in de toekomst verwacht.

De ontwikkeling van de rijksbijdrage wordt gevolgd via de circulaires. 

De rijksbijdrage wordt periodiek bijgesteld aan de landelijke ontwikkelingen. Het is gebruikelijk dat dit schommelt. In 2025 is deze aanzienlijk verhoogd waardoor het tekort dat we hebben op de BUIG sterk is teruggelopen. Het risico heeft zich dus voorgedaan, maar in veel mindere mate dan in 2024.

Het risico blijft wel onverminderd bestaan omdat de rijksbijdrage schommelt en de uitstroom naar werk van bijstandsgerechtigden onzeker. 

Het bruto risicobedrag is gebaseerd op het bedrag van de rijksbijdrage in 2025. De kans is gebaseerd op het percentage (7,5%) waarboven, onder voorwaarden, van de vangnetregeling gebruik kan worden gemaakt. Het risicobedrag stijgt doordat het minimumloon stijgt. De bijstandsuitkeringen zijn gekoppeld aan het minimumloon waardoor deze ook stijgen. Ook voor 2026 verwachten we dat de minimumlonen en uitkeringen verder worden geïndexeerd. We worden hiervoor gecompenseerd via de rijksbijdrage. Het zorgt echter wel voor een hoger bedrag waarover we het risico lopen.

Jeugdhulp

De uitvoering van de Jeugdwet is een openeinderegeling. Dat houdt in dat eventuele overschrijdingen of onderschrijdingen voor rekening en risico van de gemeente zijn. Wanneer het budget dat wij begroten op raakt, kunnen wij niet stoppen met het verlenen van jeugdhulp wanneer inwoners hier recht op hebben. Hierdoor lopen wij het risico dat de kosten hoger zijn dan begroot. Het risico ziet voornamelijk toe op specialistische jeugdzorg en verblijfsvormen, omdat hier sprake kan zijn van zeer dure zorgtrajecten.

Vanaf 2024 zetten we in op betere inzichten in onze uitgaven en sturingsmogelijkheden. Dit hebben wij gedaan in het kader van het Project Jeugd dat eind 2024 door de gemeenteraad is goedgekeurd. Onderdeel hiervan is dat wij lichtere hulpvragen vaker in het voorveld opvangen. Daarnaast hebben we onze verordening beter afgebakend op basis van de Jeugdwet. We hebben de raad in 2025 op diverse momenten geïnformeerd over de resultaten van Project Jeugd.

We hebben in 2025 duidelijke resultaten gezien uit Project Jeugd. Het gebruik en de kosten van lichtere vormen van jeugdhulp nemen af. Tegelijkertijd zien we dat de kosten van zware en specialistische jeugdzorg sterker toenemen dan verwacht. Hierdoor blijft het risico zich voordoen en dit verwachten we ook richting de toekomst. De overschrijding van onze budgetten bedraagt ongeveer 7%.

Het risico blijft bestaan maar wordt wel kleiner omdat de raad met de kadernota 2026 heeft besloten het budget aan te passen aan de prognose. Het budget is hierdoor fors verhoogd waardoor het risico op grote overschrijdingen afneemt. We hebben het risicopercentage daarom verlaagd. Het brutobedrag is gebaseerd op de begroting 2026 (afgerond).

Maatschappelijke ondersteuning 

De uitvoering van de Wmo is een openeinderegeling.  Dat houdt in dat eventuele overschrijdingen of onderschrijdingen voor rekening en risico van de gemeente zijn. Wanneer het budget dat wij begroten op raakt, kunnen wij niet stoppen met het verlenen van maatschappelijke ondersteuning wanneer inwoners hier recht op hebben. Hierdoor lopen wij het risico dat de kosten hoger zijn dan begroot.

Ook op het gebied van Wmo wordt ingezet op gezamenlijke inkoop, integrale aanpak en standaardisatie van processen. Dit gebeurt i.s.m. de RBL. Ook zetten wij in op verschillende pilots waarmee we proberen het beroep op de Wmo te beperken.

Dit risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan. Binnen de Wmo zijn onze maatregelen voor kostenbeheersing effectief gebleken. De totale uitgaven blijven binnen begroting.

Vooruitkijkend blijft het risico in beperkte mate bestaan. Het risico is beperkt omdat kostenbeheersing effectief blijkt en de uitgaven al een aantal jaren binnen begroting blijft. Daarnaast wordt het risico verder beperkt door langjarige contracten, relatief weinig zeer dure Wmo-trajecten, en de hogere indexering die het Rijk via het Gemeentefonds beschikbaar heeft gesteld.

Ook heeft de raad met de kadernota 2026 besloten de verwachte besparing op de Wmo nog een jaar uit te stellen. Dit verkleint het risico verder.

Overige verstrekte leningen

Uit hoofde van de publieke taak heeft de gemeente de afgelopen jaren leningen verstrekt of staat de gemeente garant voor leningen. Het risico van deze leningen is dat de wederpartij die de lening heeft ontvangen niet aan zijn rente- en/of aflossingsverplichting kan voldoen.

Het beleid is erop gericht de bestaande portefeuille af te bouwen door geen nieuwe leningen te verstrekken. Dit geldt niet voor de startersleningen. Hiervoor biedt de woning als onderpand voldoende zekerheid.

Voor garantstellingen op het gebied van sport geldt dat deze alleen worden afgegeven als ook Stichting Waarborgfonds Sport garant staat. Het waarborgfonds beoordeelt periodiek de financiële positie van de betreffende instellingen. 

Het risicobedrag is gebaseerd op het totaal aan uitstaande leningen (zie ook toelichting jaarrekening). In 2025 is aan alle rente- en aflossingsverplichtingen voldaan. Het risico heeft zich dan ook niet voorgedaan. 

Het risicobedrag neemt af door reguliere aflossingen en bestaat voornamelijk nog uit openstaande startersleningen. Door sterk gestegen woningwaardes neemt het risico af. Het ingeschatte risico komt hierdoor onder de € 100.000 en zal daarom na 2025 niet meer worden gerapporteerd.

Gegarandeerde geldlening

De gemeente heeft garanties verstrekt vanuit haar publieke functie. Hieronder zijn de bedragen en risico's per beleidsveld weergegeven.

Het risico bestaat dat de wederpartij niet aan haar verplichtingen kan voldoen en de gemeente deze (deels) dient over te nemen.

 Volkshuisvesting (Cazas)

Welzijn (zorginstellingen) 

In de financiële verordening is opgenomen dat:

• Hypotheekrecht wordt gevestigd indien de aanvrager over eigen accommodatie beschikt
• Oude garanties zoveel mogelijk worden afgebouwd
• De lening is aangetrokken ten behoeve van een investering die past in het gemeentelijk beleid
• Alleen garanties verstrekt kunnen worden indien er geen waarborgfonds bestaat voor het beleidsterrein

We beoordelen jaarlijks de liquiditeit en solvabiliteit van de instellingen.

Geen van de garanties is in 2025 ingeroepen. Het risico heeft zich dus niet voorgedaan.

Het risico ten aanzien van Cazas wordt -  conform de verstrekte lening - als zeer klein ingeschat. Dit risico is onveranderd. 

Het risico ten aanzien van zorginstellingen is groter omdat de financiële positie minder sterk is en er minder activa tegenover de schulden van de zorginstellingen staan. De solvabiliteit en liquiditeit van de instellingen is echter wel stabiel en blijft voldoende om aan de verplichtingen te voldoen. Het risico blijft daarom ongewijzigd op 10%.

 1

10

 45.000

6.700

 450

670

Gemeenschappelijke regelingen

Het risico bestaat dat de gemeente haar bijdrage aan een gemeenschappelijke regeling (GR) dient te verhogen wanneer deze geconfronteerd worden met financiële tegenvallers. Dit risico doet zich met name voor wanneer een GR geen eigen reserves of weerstandsvermogen aanhoudt. Door deelname verplicht de gemeente zich om naar evenredigheid bij te dragen in de kosten. Zie ook de paragraaf verbonden partijen waar actuele informatie wordt gegeven omtrent de financiële positie per GR.

Het beheersen van risico's omtrent gemeenschappelijke regelingen en andere verbonden partijen is een continue aandachtspunt voor de gemeente. Risicobeheersing van de gemeente omvat onder meer de bestuurlijke afvaardiging (in een gemeenschappelijke regeling), de monitoring door regievoerder en control op beleids- en financiële prestaties, en het beoordelen van begrotingen, jaarrekening en andere P&C documenten. 

Waar relevant dienen we zienswijzen in op P&C stukken en werken we samen met andere deelnemende gemeenten.

Het risicobedrag is gebaseerd op bijdragen aan de bestaande verbonden partijen. 

Deze schatting is gebaseerd op ervaringen in recente jaren van afwijkingen tussen begroting en realisatie van de betreffende regeling. 

Het risico heeft zich deels voorgedaan in 2025. Zie onderstaande tabel. Op basis van de realisatie is het risico herijkt. Het risico komt iets lager uit dan bij begroting

18.620

1.087

Wachtgeld wethouders

Begin 2026 zijn er nieuwe verkiezingen en op basis van de uitkomst zal een nieuw college gevormd worden. Het is nog onzeker welke partijen een nieuw college zullen vormen, hoeveel wethouders dit nieuwe college zal hebben en wie dit zullen zijn.
De kans bestaat dus dat het nieuwe college een andere samenstelling zal hebben dan het huidige college. Het risico bestaat dan dat we wachtgeld moeten betalen aan vertrekkende wethouders.

We hebben geen beheersmaatregelen om dit risico te verkleinen.

Het risico speelt pas vanaf 2026 en wordt vergroot doordat er voor de nieuwe collegeperiode een wethouder minder is begroot. Indien alle huidige wethouders zouden vertrekken en niet direct ander werk hebben, kan het wachtgeld in 2026 oplopen tot ongeveer € 400.000. We schatten het risico op 50% omdat de kans ook bestaat dat (een deel van de) wethouders aanblijven.
We kunnen dit risico niet nauwkeurig inschatten omdat het afhankelijk is van besluitvorming in de gemeenteraad na de verkiezingen.

50

400

200

Prijsindexaties

Binnen de BBP systematiek van het gemeentefonds worden wij gecompenseerd voor prijsinflatie op basis van het verwachte inflatiepercentage. Dit wordt bij de septembercirculaire bepaald voor het opvolgende jaar. De laatste jaren valt dit doorgaans hoger uit, vaak met minimaal 1 procentpunt. Dit vormt een financieel risico voor onze prijsgevoelige budgetten.

Het risico beheersen we waar mogelijk door doelmatig in te kopen. Ook indexeren we onze eigen budgetten in principe met hetzelfde percentage als in de septembercirculaire. Dit beperkt het risico deels. Echter blijft het risico bestaan waar sprake is van wettelijke verplichte of noodzakelijke taken.

Het risico is opgenomen omdat er steeds vaker een verschil is tussen de indexering die wij krijgen via het gemeentefonds en de inflatie waar wij mee geconfronteerd worden. Het risico heeft zich in 2025 dan ook deels voorgedaan. We zien dit met name in de kosten sociaal domein en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Hier stijgen kosten sneller dan onze reguliere prijsindexatie.

Het risico blijft in de toekomst bestaan. Voor het sociaal domein en de gemeenschappelijke regelingen zit dit risico al verwerkt in de voorgaande risico's. Wij schatten het risico in o.b.v. 2 procentpunt van onze overige prijsgevoelige budgetten met een hoge kans dat het risico zich voordoet

50

500

250

Totaal benodigde weerstandscapaciteit

4.954

Leningen Cazas

Overige verstrekte leningen

Gegarandeerde leningen Cazas

Gegarandeerde leningen zorginstellingen

57

55

450

670

1.232      

113

126

450                  

1.400              

2.089

113

126

450                         

1.400                   

2.089

113

126

504                         

2.158                   

2.901

Uitkeringen participatiewet

Jeugdzorg en Wmo

750

685

1.435

750

800

1.550

675

900

1.575

607

1.067

1.674

Bouwgronden in exploitatie

Onderhoud vastgoed, civiele werken en openbare ruimte

Leges omgevingsvergunningen

0*

500

250

750

0

585

300

885

0

0

250

250

0

0

300

300

1.087

1.087

1.163              

1.163

1.174                   

1.174

998              

998

Wachtgeld wethouders

Algemene uitkering

cao en prijsindexaties

200                                 

0                      

250

450

0                  

0                           

0

0    

0                       

325                       

450

775

0                   

0                     

0

0